Dlaczego potrzebujemy kontaktu z naturą, pięknem i twórczością?
Człowiek nie istnieje w izolacji od otaczającego świata. Jesteśmy integralną częścią natury, a jednocześnie tworzymy własne środowisko – domy, miasta, muzykę, obrazy, architekturę, literaturę i sztukę. Codzienny kontakt z tym, co nas otacza, wpływa na nasze samopoczucie, odpoczynek i funkcjonowanie. Dlatego troska o zdrowie nie powinna ograniczać się tylko do tego, co jemy, jak dużo się ruszamy czy ile śpimy. Istotne jest także to, czym karmimy nasze zmysły, uwagę i wyobraźnię. Kontakt z naturą, sztuką i pięknem może stanowić kluczowy element równowagi psychofizycznej oraz poprawy jakości życia.
Natura – nasze naturalne środowisko
Przez większość dziejów człowiek żył w bezpośrednim kontakcie z naturą. Światło dnia, zmieniające się pory roku, lasy, woda, ziemia, rośliny, zwierzęta, naturalne dźwięki i zmienna pogoda stanowiły nieodłączną część codzienności. Współczesny człowiek coraz częściej funkcjonuje jednak w sztucznym otoczeniu – między ekranami, betonem, hałasem, sztucznym światłem i nieustannym napływem informacji. Nie oznacza to, że powinniśmy wracać do życia naszych przodków, ale warto pamiętać, że kontakt z naturą wciąż jest istotnym elementem naszego doświadczenia. Spacer po lesie, obcowanie z wodą, praca w ogrodzie, przebywanie wśród drzew, podziwianie zachodu słońca, wyjście w góry, spacer po parku, a nawet kilka chwil na balkonie czy w ogrodzie – to proste chwile, które pozwalają oderwać się od codziennego zgiełku i skierować uwagę na świat poza ekranem.
Natura i odpoczynek
Kontakt z naturalnym środowiskiem może sprzyjać wyciszeniu i regeneracji psychicznej. Przebywając w naturze, często spontanicznie zwalniamy. Zaczynamy zauważać światło, kolory, dźwięki, zapachy i ruch otoczenia. Liście poruszające się na wietrze, śpiew ptaków, szum wody, zapach lasu, ciepło słońca, zmieniające się światło. Takie doświadczenia angażują nasze zmysły w zupełnie inny sposób niż szybki przepływ informacji z telefonu czy komputera. Dlatego kontakt z naturą może być prostą formą odpoczynku od nadmiaru bodźców i codziennego napięcia.
Światło i rytm dnia
Natura jest również naszym podstawowym źródłem światła, a światło odgrywa ważną rolę w regulowaniu rytmu dobowego. Światło dzienne pomaga organizmowi rozpoznawać porę dnia i dostosowywać do niej swoją aktywność. Dlatego warto, jeśli tylko jest to możliwe, regularnie wychodzić na zewnątrz i korzystać ze światła dziennego. Szczególnie ważny może być kontakt ze światłem w pierwszej części dnia. Zwykły poranny spacer może więc łączyć kilka korzystnych elementów: ruch, światło dzienne, świeże powietrze, kontakt z naturą. Czasami najprostsze rozwiązania są najbardziej dostępne.
Natura jako przestrzeń ruchu
Kontakt z naturą bardzo często łączy się również z aktywnością fizyczną. Spacer, nordic walking, bieganie, jazda na rowerze, pływanie, kajakarstwo, turystyka górska czy praca w ogrodzie pozwalają jednocześnie zadbać o ciało i psychikę. Nie trzeba jednak uprawiać sportu. Czasami wystarczy wyjść z domu i zacząć chodzić. Ruch w naturalnym środowisku może być szczególnie przyjemny, ponieważ aktywność fizyczna przestaje być wtedy „treningiem”, a staje się częścią doświadczenia Idziemy, żeby zobaczyć las, jedziemy rowerem, żeby dotrzeć nad jezioro, wędrujemy, żeby zobaczyć krajobraz. Ruch staje się wtedy naturalną częścią życia.
Sztuka – doświadczenie piękna
Drugim ważnym elementem naszego środowiska jest sztuka. Muzyka, malarstwo, fotografia, literatura, teatr, film, taniec, rzeźba czy architektura pozwalają człowiekowi doświadczać rzeczywistości w sposób wykraczający poza codzienną użyteczność. Sztuka może wzbudzać emocje, inspirować, uspokajać, może skłaniać do refleksji, otwierać nowe sposoby patrzenia na świat lub po prostu sprawiać przyjemność. I właśnie ta ostatnia funkcja bywa niedoceniana. Nie wszystko, co robimy, musi mieć praktyczny cel, czasami potrzebujemy czegoś tylko dlatego, że jest piękne.
Piękno ma znaczenie
Piękno nie jest łatwe do zmierzenia.
Nie ma jednej uniwersalnej definicji piękna i nie wszyscy zachwycamy się tym samym.
Dla jednej osoby będzie nim muzyka.
Dla drugiej obraz.
Dla kogoś innego stary las, morze, architektura, poezja albo twarz ukochanej osoby.
Istotne jest samo doświadczenie.
Zatrzymanie uwagi przy czymś, co porusza, zachwyca lub daje poczucie harmonii.
W świecie skoncentrowanym na funkcjonalności i efektywności warto zachować przestrzeń również dla doświadczeń, których nie da się przeliczyć na wynik.
Muzyka i emocje
Muzyka jest szczególną formą kontaktu ze sztuką. Może wpływać na nastrój, przywoływać wspomnienia i pomagać wyrażać emocje, których czasami trudno jest wyrazić słowami. Spokojna muzyka może towarzyszyć odpoczynkowi. Energetyczna może pobudzać do działania. Muzyka związana ze wspomnieniami może przywracać kontakt z ważnymi momentami naszego życia. Może również tworzyć przestrzeń wspólnego doświadczenia – podczas koncertu, śpiewu czy tańca. Dlatego warto świadomie wybierać również to, czego słuchamy. Podobnie jak wybieramy pokarm dla ciała, możemy świadomie wybierać bodźce, którymi karmimy swoją uwagę.
Sztuka jako sposób wyrażania siebie
Nie musimy być artystami, aby korzystać z twórczości.
Rysowanie.
Malowanie.
Fotografia.
Muzyka.
Śpiew.
Taniec.
Pisanie.
Praca z drewnem.
Ogrodnictwo.
Gotowanie.
Każda forma twórczego działania może być sposobem wyrażania siebie.
Nie musi powstać dzieło, które ktoś oceni.
Nie musi być perfekcyjne.
Ważny może być sam proces tworzenia.
Twórczość pozwala zamienić wewnętrzne doświadczenie w coś, co można zobaczyć, usłyszeć lub poczuć.
Natura i sztuka uczą uważności
Wspólnym elementem kontaktu z naturą i sztuką jest uważność. Kiedy naprawdę patrzymy na obraz, słuchamy muzyki albo obserwujemy krajobraz, przestajemy na chwilę wykonywać wiele rzeczy jednocześnie. Nasza uwaga skupia się na jednym doświadczeniu. Podobnie podczas spaceru w lesie możemy zamiast patrzeć w telefon zacząć zauważać otoczenie. To prosta forma treningu obecności. Nie musimy medytować przez godzinę. Czasami wystarczy przez kilka minut naprawdę być tam, gdzie jesteśmy.
Piękno a zdrowie psychofizyczne
Holistyczne podejście do zdrowia uwzględnia nie tylko biologiczne potrzeby organizmu, ale również potrzeby psychiczne i społeczne. Człowiek potrzebuje odpoczynku, relacji, poczucia bezpieczeństwa, znaczenia, kontaktu z innymi ludźmi i doświadczeń, które przynoszą radość. Kontakt z naturą i sztuką może być jednym z elementów tak rozumianego dobrostanu. Nie oznacza to, że spacer po lesie czy słuchanie muzyki zastępuje leczenie chorób. Nie zastępuje również profesjonalnej pomocy wtedy, kiedy jest ona potrzebna. Może jednak stanowić ważne uzupełnienie zdrowego stylu życia i codziennej troski o równowagę psychiczną.
Relacje, natura i sztuka
Doświadczenie piękna często nabiera jeszcze większego znaczenia, kiedy możemy dzielić je z innymi.
Wspólny spacer.
Wyjście do teatru.
Koncert.
Zwiedzanie muzeum.
Podróż.
Rozmowa o książce.
Wspólne oglądanie filmu.
Praca w ogrodzie.
Kontakt z naturą i sztuką może więc również wzmacniać relacje międzyludzkie.
A dobre relacje są jednym z ważnych elementów zdrowia i jakości życia.
Znajdź własną przestrzeń piękna
Nie istnieje jeden właściwy sposób korzystania z natury i sztuki.
Nie każdy lubi góry.
Nie każdy potrzebuje muzeów.
Nie każdy słucha muzyki klasycznej.
Dla jednej osoby najlepszym miejscem będzie las.
Dla innej morze.
Dla kogoś – ogród.
Dla jeszcze kogoś – sala koncertowa, książka, fotografia albo własna pracownia.
Najważniejsze jest odnalezienie tego, co pozwala nam zatrzymać się, odetchnąć i poczuć, że jesteśmy częścią czegoś większego niż codzienny pośpiech.
Codzienna dawka natury i piękna
Nie musimy czekać na urlop, aby zadbać o ten element życia. Możemy zacząć od małych rzeczy:
- codziennego spaceru,
- kontaktu ze światłem dziennym,
- weekendowej wycieczki za miasto,
- pielęgnowania roślin,
- słuchania muzyki, którą naprawdę lubimy,
- czytania książki,
- odwiedzenia galerii lub muzeum,
- fotografowania przyrody,
- wspólnego oglądania filmu,
- tworzenia czegoś własnymi rękami,
- spędzenia kilku minut dziennie bez telefonu i innych ekranów.
Nie chodzi o ilość, chodzi o jakość doświadczenia.
Piękno jako element zdrowego życia
Zdrowy styl życia nie powinien być wyłącznie zbiorem zakazów, norm i obowiązków.
Zdrowie powinno również oznaczać możliwość doświadczania życia.
Ruch.
Dobry sen.
Zdrowe odżywianie.
Oddech.
Relacje.
Kontakt z naturą.
Muzyka.
Sztuka.
Śmiech.
Cisza.
Radość.
To wszystko tworzy nasze codzienne doświadczenie człowieczeństwa.
Dlatego warto świadomie tworzyć wokół siebie środowisko, które sprzyja nie tylko sprawności organizmu, ale również wewnętrznemu poczuciu równowagi i jakości życia.
Kompas Zdrowia
Wyjdź na zewnątrz.
Zobacz świat.
Posłuchaj muzyki.
Dotknij natury.
Stwórz coś własnymi rękami.
Zatrzymaj się przy tym, co piękne.
Bo zdrowie to nie tylko to, jak długo żyjemy.
To również jak doświadczamy życia, które zostało nam dane.
Natura daje nam przestrzeń.
Sztuka daje nam przeżycie.
Piękno pozwala nam się zatrzymać.
A człowiek potrzebuje wszystkich trzech.